Câu chuyện người mù bẩm sinh trong Tin Mừng Gioan (9:1-41) đặt chúng ta trước một nghịch lý sâu sắc của đời sống con người: mù thể lý chưa chắc là thứ mù tai hại nhất; vì còn thứ mù tai hại hơn đó là thứ mù nội tâm. Thật vậy, có những người với đôi mắt thể chất tốt lành vẫn nhìn thấy mọi sự, nhưng tâm hồn họ lại không nhận ra chân lý, lẽ phải, những gì lợi ích cho tâm hồn hay đời sống vĩnh cửu của họ. Ngược lại, có những người mang nhiều giới hạn, nhiều yếu đuối, nhưng chính họ lại nhìn thấy được thứ ánh sáng siêu nhiên từ Thiên Chúa.

Phép lạ Đức Giêsu chữa lành người mù bẩm sinh không chỉ là một sự kiện chữa bệnh đơn thuần. Đó là một biểu tượng của hành trình đức tin, một câu chuyện về việc con người được dẫn ra khỏi bóng tối của vô minh để bước vào ánh sáng của sự thật.

 

Người mù bẩm sinh và người Pharisêu

Người mù bẩm sinh là hình ảnh của sự nghèo nàn và bất lực. Anh đã không thấy được ánh sáng, không biết màu sắc, không biết hình dạng của bất kỳ vật gì trên thế giới ngay từ lúc cất tiếng khóc chào đời. Lớn lên, cuộc đời anh gần như gắn liền với việc ăn xin và phụ thuộc vào tình thương của mọi người. Thế nhưng, trong câu chuyện này, anh lại là người có đôi mắt tâm hồn mở rộng nhất.

Khi Đức Giêsu đến gần, anh không đòi hỏi, không tranh luận, không nghi ngờ, anh chỉ nghĩ đến bệnh tật, sự nghèo nàn khốn khổ của mình, và hy vọng rằng Ngài có thể cứu giúp anh. Anh chỉ đơn giản để cho Ngài chạm vào đời mình. Đức Giêsu lấy bùn đất xức lên mắt anh và bảo anh đi rửa ở hồ Silôác. Hành động ấy chẳng giống hành động của một thầy thuốc chút nào, thậm chí có phần lạ thường nữa. Nhưng anh không đặt câu hỏi: «Tại sao ông lại làm như vậy?» hay «Điều này thực sự có ích gì không?» Anh chỉ biết vâng lời. Sự vâng lời đơn sơ ấy mở ra con đường cho phép lạ xảy ra.

Trái lại, nhóm Pharisêu trong câu chuyện lại đại diện cho một thái độ hoàn toàn khác. Họ là những người có học thức, thông thạo Kinh Thánh, giữ Lề Luật nghiêm ngặt, và có vị trí xã hội được mọi người kính trọng. Nhưng chính những thuận lợi ấy lại trở thành bức tường ngăn cản họ nhìn thấy sự thật. Họ thấy người mù đã thật sự được chữa lành, nhưng thay vì vui mừng thì họ lại bắt đầu điều tra. Họ tranh luận xem Đức Giêsu có thật sự đã chữa bệnh trong ngày sabát không, có thật sự lỗi luật Môsê không để tìm cách hại Ngài. Họ hỏi đi hỏi lại người mù, hỏi cha mẹ anh, để rồi cuối cùng trục xuất anh ra khỏi hội đường như một cách phủ nhận khả năng siêu phàm và thần thiêng của Đức Giêsu. Điều đáng chú ý là càng điều tra, họ càng khép lòng, càng trở nên chai đá. Ánh sáng đang ở ngay trước mắt họ, nhưng họ không muốn nhìn thấy.

 

Hành trình từ bóng tối đến ánh sáng

Phép lạ Đức Giêsu thực hiện cũng mang một ý nghĩa biểu tượng rất sâu sắc. Ngài dùng bùn đất để xức lên mắt người mù. Hình ảnh này gợi lại câu chuyện trong sách Sáng Thế, khi Thiên Chúa lấy bụi đất để tạo dựng con người. Như vậy, hành động của Đức Giêsu giống như một cuộc tạo dựng mới. Ngài không chỉ chữa lành đôi mắt anh mù bẩm sinh, mà còn tái tạo cả con người của anh.

Sau khi rửa mắt ở hồ Silôác, người mù bắt đầu thấy ánh sáng, thấy mọi vật như người sáng mắt. Anh bắt đầu một cuộc đời hoàn toàn mới. Nhưng điều đẹp nhất trong câu chuyện không phải chỉ là việc anh thấy được thế giới bên ngoài. Điều đẹp nhất là một hành trình đức tin đang dần dần mở ra trong tâm hồn anh.

Hành trình ấy diễn ra từng bước: Ban đầu anh chỉ biết: «Người tên là Giêsu» (Ga 9:11); khi bị chất vấn, anh nói mạnh mẽ hơn: «Người là một ngôn sứ» (Ga 9:17); và cuối cùng, khi gặp lại Đức Giêsu, anh  sấp mình xuống trước mặt Người và tuyên xưng: «Thưa  Ngài, con tin» (Ga 9:38). Đức tin của anh lớn lên như ánh sáng bình minh: lúc đầu chỉ là một tia sáng yếu ớt, nhưng rồi ánh sáng ấy dần dần lan rộng cho đến khi cả tâm hồn anh bừng sáng.

Điều thú vị là hành trình của người mù đi từ không biết gì đến niềm tin sâu sắc, trong khi hành trình của người Pharisêu lại đi theo chiều ngược lại: ban đầu họ nghi ngờ, sau đó họ phủ nhận, cuối cùng họ kết án. Họ không thiếu kiến thức, nhưng họ thiếu một điều rất quan trọng: sự khiêm tốn.

 

Bóng tối của bản ngã, của «cái tôi»

Điều làm cho con người trở nên «mù tâm linh» không phải là sự thiếu hiểu biết, vì người Pharisêu trong bài Tin Mừng là người hiểu biết hơn ai hết. Nhưng cái làm cho chúng ta mù tâm linh, nhiều khi chính là cái tôi của mình. Người Pharisêu tin rằng họ đã hiểu rõ Lề Luật, đã biết rõ theo luật thì phải hành động như thế nào. Vì vậy, khi Đức Giêsu hành động theo một cách khác với suy nghĩ của họ, họ không thể chấp nhận. Họ không tìm kiếm sự thật; họ chỉ tìm cách bảo vệ quan điểm của mình. Triết học Phật giáo gọi trạng thái ấy là «vô minh», là không thấy được thực tại đúng như nó là, vì tâm trí bị che phủ bởi tham, sân, si và chấp ngã. Kitô giáo dùng một ngôn ngữ khác để chỉ về sự vô minh ấy: «con người cũ» là tình trạng con người trước khi được đổi mới trong Đức Kitô, là bản tính con người bị tội lỗi chi phối, có khuynh hướng sống theo xác thịt (tức là bản năng ích kỷ). Nhưng dù dùng cách diễn tả nào, ý nghĩa cũng tương tự: bản ngã khép kín khiến con người không thể nhận ra ánh sáng của Thiên Chúa.

 

Ánh sáng và bóng tối trong đời sống chúng ta

Câu chuyện Tin Mừng này không chỉ nói về người mù và người Pharisêu cách đây hai ngàn năm. Nó cũng nói về mỗi người chúng ta hôm nay. Trong cuộc sống, có những lúc chúng ta giống người mù bẩm sinh. Chúng ta ý thức rằng mình yếu đuối, mình cần sự giúp đỡ, cần ánh sáng của Thiên Chúa. Chính sự khiêm tốn ấy giúp chúng ta sẵn sàng mở lòng để được biến đổi.

Nhưng cũng có những lúc chúng ta giống người Pharisêu. Chúng ta tự tin rằng mình hiểu đúng. Chúng ta bám chặt vào quan điểm của mình. Chúng ta sợ thay đổi. Chúng ta sợ ánh sáng phơi bày những điều không hoàn hảo trong lòng mình.

Có những lúc chúng ta tưởng mình đang ở trong ánh sáng, nhưng thật ra chúng ta đang ở trong bóng tối của định kiến, thành kiến và tự mãn. Đó chính là điều Đức Giêsu nói ở cuối câu chuyện: «Tôi đến thế gian này chính là để xét xử: cho người không xem thấy được thấy, còn  kẻ xem thấy lại nên đui mù!» (Ga 9:39).

 

Lời mời gọi sống đạo

Việc Đức Giêsu chữa người mù bẩm sinh trong Tin Mừng Gioan đoạn 9 không chỉ kể lại một phép lạ. Nó còn là một lời mời gọi. Đức Giêsu muốn chạm vào đôi mắt tâm hồn của mỗi người chúng ta. Nhưng Ngài không ép buộc. Ánh sáng của Ngài không áp đặt, mà chỉ chiếu soi. Ánh sáng ấy có thể làm chúng ta khó chịu lúc đầu, vì nó phơi bày những góc tối trong lòng. Nhưng nếu chúng ta dám mở lòng, ánh sáng ấy sẽ chữa lành và biến đổi chúng ta. Mùa Chay là thời gian đặc biệt để bước vào hành trình ấy.

Đó là thời gian để chúng ta nhìn lại những bóng tối trong tâm hồn, nhận ra những định kiến và cái tôi đang che mắt mình, và để xin Chúa mở đôi mắt nội tâm của ta ra hầu thấy Ngài đang hiện diện trong cuộc đời mình, và thấy những người ta tiếp xúc hàng ngày là hiện thân của Ngài như Ngài đã xác định nhiều lần trong Tin Mừng (Mt 10:40; 18:5; 25:40.45; Mc 9:37; Lc 9:48).

Thiên Chúa không chỉ hiện diện trong những phép lạ lớn lao. Ngài còn hiện diện trong những điều rất bình thường: một biến cố, một cuộc gặp gỡ, một lời nói, hay một khoảnh khắc thinh lặng trong đời sống. Nếu đôi mắt tâm hồn được mở ra, chúng ta sẽ thấy ánh sáng của Ngài ở khắp nơi.

o0o

Câu chuyện người mù bẩm sinh kết thúc bằng một hình ảnh rất đẹp. Sau tất cả những tranh cãi và kết án của xã hội, người mù được gặp lại Đức Giêsu. Và anh quỳ xuống trước Ngài. Đó là khoảnh khắc ánh sáng trọn vẹn. Không chỉ đôi mắt anh được mở ra, mà cả tâm hồn anh cũng được chiếu sáng bởi niềm tin.

Ước gì mỗi người chúng ta cũng có thể bước vào hành trình ấy – từ bóng tối của sự khép kín đến ánh sáng của đức tin. Và một ngày nào đó, chúng ta cũng có thể nói như người mù năm xưa: «Lạy Ngài, con tin.»

Nguyễn Chính Kết